Yazı Detayı
22 Mart 2020 - Pazar 13:25
 
Diyarbakır'ın musiki kültürü (2)
M. Sıddık Algül
 
 

 Diyarbakır, Osmanlı payitahtı İstanbul’dan
uzak bir coğrafyada bulunması ve Mezopotamya’nın
bölgesel kültür merkezi konumunda
olması sebebiyle İstanbul gibi bir idare merkezi
olmuştur. Bu dönemde “Küçük İstanbul” olarak
isimlendirilmektedir. Diyarbakır, özellikle Osmanlı
döneminde Türk mûsikîsi alanında mümbit
bir yerdir. Bu dönemde İstanbul dışında
kayda değer sayıda musikişinasın yetişip yerleştiği
merkezlerden biri Diyarbakır olmuştur.
Osmanlı dönemi XVI. ve XVII.
yüzyıl Diyarbakır mûsikî kültürü ve Diyarbakırlı
musikişinaslar hakkında bilgi edindiğimiz
önemli kaynaklardan biri, Şeyhülislâm Mehmed
Esad Efendi’nin Atrâbü’l-Âsâr fi Tezkiret-i
Urefâi’l-Edvar adlı eseridir. Mehmed Esad
Efendi, Atrâbü’l-Asar’ında Diyarbakırlı sekiz
musikişinasın bu alandaki eğitimi, mesleği,
mûsikî alanındaki durumu, beste örnekleri
hakkında kısaca bilgi vermektedir. Bu bağlamda
Mehmed Esad Efendi bize XVI. ve XVII.
yüzyıllarda Amid’de doğup büyüyen, farklı
alanlarda meslek sahibi olan ve orada vefat
eden bu musikişinasları yetiştiren mûsikî ortamını
da betimlemiş olmaktadır. XVI. ve
XVII. yüzyıllar, Diyarbakır’ın her alanda hızla
kalkınmakta olduğu bir dönemdir. Şevket Beysanoğlu’nun
tespitine göre de bu dönemde
Diyarbakır’da klasik Türk mûsikîsinde müstesna
yerleri bulunan sekiz bestekâr yetişmiştir.
Hakkında bilgi vereceğimiz bu bestekârlar,
Osmanlı padişahı Sultan IV. Mehmed
(1648- 1688) ve Sultan III. Ahmed (1703-
1730) dönemlerinde yaşamışlardır. Özellikle
XVII. yüzyılın son çeyreği ile XVIII. yüzyılın
ilk yarısında Diyarbakır’da pek çok hanende,
sazende ve bestekâr yetişmiştir. Bu musikişinasların
en önemli özelliği mahallî mûsikîde
değil, Devlet-i Aliyyenin belli başlı merkezlerinde
icra edilen ve Klasik Türk Mûsikîsi diye
isimlendirilen mûsikî geleneğinde meşhur olmalarıdır.
Bestelenmesi maharet gerektiren
nakış, murabba, beste ve semaî gibi formlarda
eser veren bu musikişinaslar, mûsikî ilminin
inceliklerini Diyarbakır’da öğrenmişlerdir.
Medeniyet ve kültürümüzün önemli
bir unsuru olan mûsikî, eğlence boyutundan
dinî ve tasavvufî boyutuna, ilmî boyutundan
askerî ve tıbbî boyutuna kadar bir bütünün
bölümlerini oluşturmaktadır. Bu bağlamda
XVI. ve XVII. yüzyıllarda Diyarbakır’da
mûsikî kültürünün gelişmesine şiir, mûsikî ve
eğlence meclisleri katkı sağladığı gibi tasavvuf
kurumları ve ibadethaneler de etkili olmuştur.
Diyarbakır’da başta tekke ve câmiler olmak
üzere çeşitli mûsikîsi meclislerinde icra edilen
divan, gazel, hoyrat, ezan, salâ, tekbir, ilâhî
ve mevlid gibi formlar dinî mûsikîyi oluşturmuştur.
Diyarbakır’da mûsikî ile iştigal eden
kurumlardan biri kuşkusuz tekke mensupları
olmuştur. Kâdirî, Rifâî, Gülşenî, Nakşibendî,
Kalenderî, Bektaşî ve Mevlevî gibi tarikatlar,
Diyarbakır’da tekke, zaviye ve dergâhlarıyla
faaliyet göstermişlerdir. Bu tarikatların ekserisi
mûsikî eşliğinde yapmış oldukları devran,
sema, semah ve zikir törenleri ile Diyarbakır
mûsikî kültürüne etki etmişlerdir.

 
 
 
Etiketler: , Diyarbakır'ın, musiki, kültürü, (2),
Yorumlar
Diğer Yazılar
DOĞU ANADOLU'DA KADIN VE AİLE
DİYaRBaKIR’In SİYaSİ VE Dİnİ TaRİHİ (23)
DİYaRBakIR’In SİYaSİ VE Dİnİ TaRİHİ (22)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (21)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (20)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (19)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (18)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (17)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (16)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (15)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (14)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (13)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (12)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (11)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (10)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (9)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (8)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (7)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (6)
Diyarbakır’ın Siyasi Ve Dini Tarihi (5)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (4)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (3)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (2)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (1)
Diyarbakır’da kültür ve bilim
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-7
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-6
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-5
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-5
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-4
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-3
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-2
Diyarbakır’ın musiki kültürü (10)
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-1
Diyarbakır’ın musiki kültürü (9)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (8)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (7)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (6)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (5)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (4)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (3)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (19)

Bizim Gazete
Yazarlar
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Arşiv
Haber Yazılımı