Yazı Detayı
22 Mart 2020 - Pazar 13:35
 
Diyarbakır’ın musiki kültürü (3)
M. Sıddık Algül
 
 

Köklü bir tasavvuf geleneğine sahip olan
Diyarbakır’da çok sayıdaki tekke, zaviye ve
dergâhlarda Türkçe, Kürtçe, Arapça ve Farsça
dillerinde dinî mûsikî eserleri bestelenmiş ve
icra edilmiştir. Diyarbakır’da Mevlevi tekkesi
veya zaviyesinin Akkoyunlular döneminde İbrahim
Bey tarafından yaptırıldığı, bu sebeple
İbrahim Bey tekkesi de denildiği rivayet edilmektedir.
Mevlevî tarikatı, mûsikî, sema ve
şiir gibi güzel sanatların üç asli unsurunu tarikatın
esası haline getirdiği için faaliyette olduğu
dönemde şehrin cami ve tekke mûsikîsi başta
olmak üzere genel olarak sazende, hanende
ve bestekârlık açısından mûsikî kültürüne etki
etmiştir. Zira bir Mevlevihane’de musikimizin
en büyük formu olan ayin-i şerif (Mevlevî
ayini) icrası ve sema meşki için neyzen (ney
üfleyen), kudümzen (kudüm çalan), nathan
(nat okuyan) ve ayinhan (ayin okuyan) ile
asgari olarak on tane yüksek seviyeli musikişinasın
olması gerekmektedir.
Bu bağlamda Diyarbakır Mevlevî
zaviyesinde icra edilen Mevlevî musikisinin
Diyarbakır şehir musikisini etkilediği ifade
edilebilir. Diyarbakırlı İbrahim Gülşeni tarafından
XIV. yüzyılda kurulan Gülşeni tarikatı,
musikiye önem veren ve zikirlerinde musikiyi
kullanmış olan bir tarikattır. Gülşeni tarikatının
XVI. yüzyıldan itibaren Diyarbakır’da bilinen
birçok tekkesinde musiki eğitimi ve icrası yapılmıştır.
Bu tarikata mensup birçok musikişinas
yetişmiştir. Bu da şehrin genel musiki kültürünü
ve yaşamını derinden etkilemiştir.
Seyahatnamesinde Hanende Zeynizade,
Hanende Çaşni, Hanende Yahya Çelebi
ve onun talebesi Hanende ve usulbend Karaoğlan
gibi İstanbul’da yaşayan birçok Diyarbakırlı
musikişinasın ismini zikretmektedir.
Altundağ, Evliya Çelebi, Diyarbakır hakkında
bilgi verirken demirci, kazancı ve hallaçların
çekiçlerini vururken ve işlerini yaparken fenni
musikinin başta hüseynî ve segâh olmak
üzere birçok makamda eser icra ettiklerini
ifade etmektedir. Evliya Çelebi, Diyarbakır
halkının Dicle Nehri kıyısında kurdukları kulübelerde
bahar mevsiminde yaptıkları musiki
faaliyetleri hakkında şu bilgilere yer vermektedir:
“Her kulübede udi, şeştari, berbuti,
kânuni, çengi, rebâbi, musikâri, tanburi, santuri,
ney ve dühenk gibi çalgıcılar ve hanendeler
bulunmaktadır. Bu çalgıcılar sabah müezzinler
yanık sesleri ile senalar ve hamdler (temcid)
okuyuncaya kadar devam etmektedirler. Başta
Gülşenî tarikatı olmak üzere bütün tarikat ehli
tekkelerde sabah namazına kadar ilâhîler eşliğinde
tevhid zikri etmektedirler.”
Bilhassa Diyarbakır’ın dört
kapısının yakınında bulunan tekkelerde yapılan
zikirlerin, sur dışında bulunan yakın merkez
köylere kadar duyulduğu ifade edilmektedir.
XVII. yüzyılın önemli dini ve ladini musiki
bestekarı olan “Hâfız Post” lakaplı Tanburi
Mehmet Çelebi, Güfte Mecmuasında Diyarbakırlı
iki bestekârın eserlerine yer vermektedir.
Bu bestekârlar, Şeyhzade Ahmet Çelebi ve Yahya Çelebi’dir.

 
 
 
Etiketler: Diyarbakır’ın, musiki, kültürü, (3),
Yorumlar
Diğer Yazılar
DOĞU ANADOLU'DA KADIN VE AİLE
DİYaRBaKIR’In SİYaSİ VE Dİnİ TaRİHİ (23)
DİYaRBakIR’In SİYaSİ VE Dİnİ TaRİHİ (22)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (21)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (20)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (19)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (18)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (17)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (16)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (15)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (14)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (13)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (12)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (11)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (10)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (9)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (8)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (7)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (6)
Diyarbakır’ın Siyasi Ve Dini Tarihi (5)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (4)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (3)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (2)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (1)
Diyarbakır’da kültür ve bilim
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-7
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-6
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-5
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-5
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-4
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-3
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-2
Diyarbakır’ın musiki kültürü (10)
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-1
Diyarbakır’ın musiki kültürü (9)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (8)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (7)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (6)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (5)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (4)
Diyarbakır'ın musiki kültürü (2)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (19)

Bizim Gazete
Yazarlar
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Arşiv
Haber Yazılımı