Yazı Detayı
25 Mart 2020 - Çarşamba 12:21
 
Diyarbakır’ın musiki kültürü (6)
M. Sıddık Algül
 
 


Çemen-zâde Mehmed Çelebi (Mevlid ve
mevtını) Doğum ve yaşadığı yer Diyarbakır’dır.
Sultan IV. Mehmed Han zamanında meşhur
(dem-i iştihârı) olmuştur. Bahçe işlerinde çalışarak
çiçek ve sebze yetiştirme hususunda
ihtimam sahibi idi. Yani asıl mesleği bağban
ve çemenzar idi. Asrındaki bilinen ilm-i edvârüstadlarından
mûsikî teallüm etmiştir. Güzel
edalı sesi Acemâne, lehçesi de nazikâne idi.
İlm-i elhânın hem ilmî hem amelî yönünde
yegâne idi. Uzzal makamında ve Muhammes
usûlündeki eseri şudur: Ey gönül gayrıya meyl
eyleme cânan bir olur. Birinin aşkı derûnunda
yeter cân bir olur. Bu eserden başka beğenilen
bir miktar daha güldeste-i eseri vardır. Bu
eserlerini işiten (fen-perverân) mûsikî erbabı,
ilm-i elhânın kaidelerine uygunluğu açısından
bunları takdir etmişlerdi .
Çuvaldız-zâde İsmail “Çuvaldızzâde”
diye meşhur olup ismi, İsmail’dir. Nakşibendi
Şeyhi Aziz MahmudUrmevi’nin oğludur. Belde-
i Diyarbakır’da 1611’de doğmuş ve orada
1670 tarihinde ölmüştür. Babasından tasavvuf
ilmini öğrenen İsmail Çelebi, 1638’de şeyhlik
postuna geçmiş, 30 yıldan çok Âmid Nakşibendî
şeyhi olarak itibarlı bir hayat sürmüştür. Sultan
IV. Mehmed Han zamanında meşhur olmuştur.
İlm-i elhânıteallüm etmiş, kaide ve kurallarını
öğrenmiş, okuma (icra) hususunda orta halli
idi. Kıraat ve üstadlıkta Diyarbakır’da mûsikîyle
uğraşan orta derecedeki kimselerle eşit seviyede
idi. Mûsikî ilminde ve icrasında üstad olup
eski şarkı mecmualarında güfte ve besteleri
vardır. Kürdî makamında ve Hafif usulünde
bir eseri vardır: Kasdıneğerçicân u dilin birisinedir
İkisi de fedâ yoluna birisi nedir Bu
bestenin haricinde bir miktar başka bestelerinin
olduğu nakledilmektedir.
Osmanlı Döneminde Diyarbakır’da
mûsikî kültürü ve mûsikîşinaslar Emir Çelebi,
SadeddinNüzhet Ergun tarafından “Diyarbakırlı
Emîr Çelebi” adıyla XVIII. yüzyıl dinî musiki
bestekârları arasında zikredilmektedir. SadeddinNüzhet
Ergun, Türk Mûsikî Antolojisi adlı
eserinde bestesi Emir Çelebi’ye, güftesi Yunus
Emre’ye ait “Allah emrin tutalım, Rahmetine
batalım”, Isfahan makamında bir ilahisini nakletmektedir.
Ali Emiri Efendi, Miratul-Fevâid
isimli eserinde Emir Çelebi’den Diyarbakır’ın
en meşhur mûsikîşinası olarak bahsetmektedir.
Mahmud Çelebi Doğum ve ölüm yeri belde-i
Âmid’dir. XVII. yüzyılın sonu ve XVIII. yüzyılın
ilk yarısında, Sultan IV. Mehmed Han
(1648-1687) devrinde şöhret olmuştur. Zümre-
i esnâf-ı mücellidindendir (ciltçidir). Mûsikîyi
dönemin üstadlarındanteallüm etmiş, kendisi
de bu alanda üstad olmuş, bu ilimde otorite
haline gelmiştir. Sesi, latîf, lehçesi hoş edâ ve
acemâne olup fenn-i nağam hususunda mâhir
idi. Uzzal makamında ve Devr-i revân usulünde
bir murabbaı vardır: Rûh-ı âlin sanemâreşk-i
şerâbolmuşdur Dil-i pür-sûzum ol ateşdekebâbolmuşdur
Ayrıca Hicâz makamında ve Muhammes
usulünde bir nakışı mevcuttur: Kûyim
demi ki derd-i dili der meyânnuhemBâri ki
âsumânnigeşt der meyânnuhem. Bunlardan
başka 30 kadar bestesi vardır. Bu eserlerden
her birini ilm-i elhânüstadlarıcân u dilden dinlemişler
ve beğenmişlerdir. Ali Emiri Efendi,
Mahmud Çelebi ile ilgili şu bilgiyi vermektedir:
“…Andan hânende-i bî-nazîr (eşsiz şarkıcı)
mücellidMahmud Çelebi-i Âmidî, makam-ı
Acem’de ve usulü evferdeNâbî’nin şu nâdide
şiirini gayet üstadane bir aheng ile okumuş.

 
 
 
Etiketler: Diyarbakır’ın, musiki, kültürü, (6),
Yorumlar
Diğer Yazılar
DOĞU ANADOLU'DA KADIN VE AİLE
DİYaRBaKIR’In SİYaSİ VE Dİnİ TaRİHİ (23)
DİYaRBakIR’In SİYaSİ VE Dİnİ TaRİHİ (22)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (21)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (20)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (19)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (18)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (17)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (16)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (15)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (14)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (13)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (12)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (11)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (10)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (9)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (8)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (7)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (6)
Diyarbakır’ın Siyasi Ve Dini Tarihi (5)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (4)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (3)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (2)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (1)
Diyarbakır’da kültür ve bilim
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-7
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-6
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-5
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-5
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-4
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-3
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-2
Diyarbakır’ın musiki kültürü (10)
Geçmişten Günümüze Hastalıklar-1
Diyarbakır’ın musiki kültürü (9)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (8)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (7)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (5)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (4)
Diyarbakır’ın musiki kültürü (3)
Diyarbakır'ın musiki kültürü (2)
DİYARBAKIR’IN SİYASİ VE DİNİ TARİHİ (19)

Bizim Gazete
Yazarlar
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Arşiv
Haber Yazılımı